مصاحبه / سايت شفقنا / زيارت اهل بيت قبل از اينکه کاری مشروع باشد امری معقول است

 

شفقنا (پايگاه بين المللي همکاري هاي خبري شيعه) –زيارت يک کار نمادين و سمبوليک است به قول قرآن «شعيره» است. در زيارت با روح اتصال برقرار مي‌کنيم و احساس فروتني مي‌کنيم، آن‌هم در مقابل کسي که تمام مکارم اخلاقي را زنده نگه‌داشته است.

به گزارش شفقنا به نقل از مهر، سيل مشتاقان زيارت امام رضا(ع) هر روز بيشتر از گذشته و رابطه زائرين با اين بارگاه معنوي زلال‌تر و بي‌آلايش‌تر مي‌شود اما آسيب سطحي‌نگري و نازل کردن معارف عميق و والاي معنوي تهديدي جدي و قابل‌تأمل است تا آنجا که متأسفانه وهابيت و جريان‌هاي تکفيري، مفهوم مقدس، معقول و مشروع زيارت را به شرک‌ورزي متهم مي‌کنند که البته بيشتر بهانه‌جويي براي اميال شخصي و گروهي است اما چه بايد کرد که تبليغات دروغين آن‌ها را خنثي کرد؟ بررسي و افزايش نقش تربيتي زيارت مي‌تواند راهکار مناسبي براي عمق بخشيدن به معارف ديني و دوري از هرگونه سطحي‌نگري باشد. حجت‌الاسلام سيد مهدي واعظ موسوي در گفت‌وگو با ما ضمن بيان استدلال قرآني درباره معقول بودن زيارت به آثار تربيتي آن مي‌پردازد.

در ادامه اين گفت‌وگو را مي خوانيد.

*توحيد شاه‌کليد زندگي دين مدارانه است لذا با توجه به اينکه وهابيان براي زير سؤال بردن شيعه زيارت را امري مذموم معرفي کرده است، شما رابطه زيارت و افزايش اعتقادات قلبي و عملي به دين را چگونه مي‌بينيد؟ چگونه مي‌توان با زيارت امام رضا(ع) مباني توحيدي زائر تقويت شود؟

قبل از هر چيزي بايد بگويم زيارت قبل از آنکه امري مشروع باشد، معقول است، زيارت يعني خضوع، خشوع و فروتني، فروتني فرودستان در مقابل فرادستان، به‌عنوان‌مثال يک دانشجوي ترم اول هنر که بخواهد در محضر استاد فرشچيان حاضر شود، دو زانو مي‌نشيند، گردنش خودبه‌خود جمع مي‌شود، حالت خشوع در صدايش به وجود مي‌آيد و اين کار وي در واقع آداب زيارت استاد فرشچيان است.

زيارت يعني ديدار و شرفيابي، پس درواقع مي‌توان پرسيد چرا دانشجوي ترم يک هنر در برابر استاد خضوع مي‌کند؟ چون مي‌داند استاد چند گام از وي بالاتر است، اين‌يک مثال بود تا ما بهتر دريابيم که وقتي يک دانشجو در برابر استادش زانو مي‌زند و خشوع مي‌کند اين احترام به مقام استاد است و نه پرستش وي.

در بحث زيارت نيز ما مستقيماً در مقابل امام معصوم(ع) مي ايستيم و يک ارتباط قوي با وي برقرار مي‌کنيم، در واقع بستر امام معصوم(ع) نشانه‌اي از امام است؛ يکي ممکن است بگويد جسم امام مرده است اما من واقعي و شخصيت روح انسان که زنده است. ما جسدپرست که نيستيم ما روح را زيارت مي‌کنيم و به ملاقات روح مي‌آييم، آن‌هم روح امام معصوم(ع)، ضمناً قرار نيست ما اين عزيزان را مرده بپنداريم، امامان معصوم ما همه به شهادت رسيده‌اند و اگر ما اين بزرگواران را شهيد هم حساب کنيم آيا مگر غير از اين است که شهدا زنده‌اند و زيارت شهيد هم کار معقولي است؟

پيامبر(ص) به شخصي که به محضر ايشان رسيده بود فرمودند: «برو پدر و مادرت را زيارت کن، وي گفت پدر و مادرم مرده‌اند، حضرت فرمودند برو قبرشان را ببوس، گفت قبرشان هم گم است، حضرت فرمودند برو دو تا خط بکش و آن‌ها را ببوس» اما آيا آنچه از بيان رسول خداوند در اين مسئله استنباط مي‌شود، اين است که آن دو خط والدين آن مرد هستند يا درواقع اين‌يک کار نمادين است؟

ببينيد زيارت يک کار نمادين و سمبوليک است به قول قرآن «شعيره» است، ما در زيارت با روح اتصال برقرار مي‌کنيم و درجايي منتخب مي‌ايستيم و احساس فروتني مي‌کنيم، آن‌هم در مقابل کسي که زندگي فرهنگي، با صداقت، حلم و بردباري و تمام مکارم اخلاقي را زنده نگه‌داشته است.

کساني که به هر طريقي زيارت را زير سؤال مي‌برند، مي‌خواهند ريشه اخلاق را بزنند، چون مي‌دانند اين‌ها نماد خوبي‌ها هستند و دريافته‌اند که زيارت چه اثرات کم‌نظيري بر روح و قلب و دل زائر خواهد گذاشت.

شما ببينيد مسئله زيارت حتي در کشورهايي که فرهنگ زيارت ندارند، وجود دارد مثلاً يادبود سرباز گمنام، ميدان سرباز گمنام يا سر قبرشان اداي احترام مي‌کنند و گل مي‌گذارند، حتي به روساي جمهور و دانشمندانشان و به سربازانشان اين کار را انجام مي‌دهند و هيچ‌کسي برداشت پرستش از اين عمل ندارد، البته در همين قرن اخير است که وهابيان زيارت و اين مسائل را شرک ناميده است لذا زيارت در تمامي فرهنگ‌ها ازجمله فرقه‌هاي مختلف مسلمانان از گذشته تا امروز وجود داشته است.

*حضرت زهرا(س) هر دوشنبه و پنج‌شنبه قبور را زيارت مي‌کردند و سر قبر حمزه(ع) هم به‌شدت گريه مي‌کردند، وهابيان مي‌توانند بگويند دختر پيامبر مشرک بوده، چون به زيارت اهل قبور مي‌رفته و بر سر مزار آن‌ها گريه مي‌کرده است؟

بايد توجه کنيم که زيارت داراي پيام است، پيام سياسي، اخلاقي و اجتماعي دارد و وقتي زيارتي انجام نشود تمام هدايت‌ها و پيام‌ها از بين مي‌رود و حضرت زهرا(س) مي‌خواهند با اين کار بگويند که شما هيچ‌کدامتان مانند حمزه(ع) نيستيد. حضرت زهرا(س) سر قبر حمزه گريه مي‌کند و درواقع با اين کار مي‌خواهد يک پيام به جامعه خفته و خواب‌آلود آن روز منتقل کند و ما مي‌بينيم صدسال بعد امام باقر(ع) از اين حرکت نمادين حضرت زهرا(س) گرمز‌گشايي مي‌کند و مي‌گويد اگر حمزه و جعفر طيار حضور داشتند حق علي ابن ابيطالب غصب نمي‌شد و ما امروز از اين عمل درس مي‌گيرم.

لذا امروز ثابت‌شده که اين‌ها توسط تکفيري‌ها درست‌شده‌اند و براي صدمه به اسلام ناب محمدي بهاييت را براي شيعه و وهابيت را براي اهل تسنن درست کردند و البته مي‌بينيد که عالمان شيعه، وهابيت را نپذيرفتند و علماي اهل سنت هم به زيارت رسول خدا مي‌رفتند و در همين روزهاي عزاداري آقا اباعبدالله(ع) در مسيرهاي پياده زائران بسياري از اهل سنت و شيعيان و حتي پيروان حضرات مسيح و حضرت نوح فعاليت داشتند و به زائران عاشقانه خدمت مي‌کردند، درواقع فرهنگ زيارت در همه اديان وجود دارد و اين وهابيت است که خلاف مسير حرکت مي‌کند.

*به نظر حضرت‌عالي چگونه مي‌توان از بحث زيارت و سبک زندگي امام رضا(ع) براي رفع برخي چالش‌هاي زندگي امروز استفاده کرد؟

براي مثال بايد بگويم، وقتي شما به يک فوتباليست و هنرمند علاقه‌مند مي‌شوي به سبک زندگي او هم علاقه‌مند مي‌شوي چون اين افراد طرفدار و هوادار دارند، وارد زندگي‌اش مي‌شوند، از زن و بچه‌اش مي‌پرسند از نوع و سبک غذا خوردن تا مدل مو و ماشينش زير ذره‌بين قرار مي‌گيرد و چون  به اين فرد ارادت و علاقه دارند سبک زندگي او را دنبال مي‌کنند.

اين در حالي است که امام معصوم ولايت دارد و نماد صبر، حلم و تقوا هستند و وقتي به‌عنوان چنين فردي حضورش در زندگي شما پررنگ‌تر مي‌شود به‌طور طبيعي به سراغ سبک زندگي‌اش در جامعه خواهيد رفت. در سيره امام معصوم(ع) وقتي انسان با سبک زندگي اين عزيزان آشنا مي‌شود باب وسيعي در مقابلش بازخواهد شد. موجب اطاعت مي‌شود و محبوبت هم اگر تو را دوست داشته باشد که ديگر اثرش چند برابر خواهد شد لذا حب هدايتگر است و ما را به سمت خوبي‌هاي مي‌کشاند و درواقع مسيري از استدلال است.

شهيد مطهري مثالي را درجايي مطرح کرده‌اند و مي‌گويند: «براي تهيه مفتول اگر بخواهي براده‌هاي آهن را از داخل خاک جمع کني ممکن است سال‌ها طول بکشد اما يک آهن‌ربا در چشم به هم زدني اين براده‌ها را از خاک جدا مي‌کند» و مغناطيس محبت هم‌چنين کارکردي دارد لذا اهل‌بيت(ع) روي محبت خيلي کارکرده‌اند و اين فرهنگ زيارت فرهنگ تقويت حب است. بنابراين زيارت يک بسته آموزش‌وپرورش و تعليم و تربيت براي انسان‌ها است، همسويي ما باکساني که زيارتشان مي‌کنيم موجب مي‌شود که هم راه و هم حجت پيدا کنيم، به قول شهيد مطهري «فرهنگ زيارت همبستگي ايجاد مي‌کند» و نقش الگويي را در تعليم و تربيت براي ما ثبت مي‌کند.

*آيا مسائلي مانند امام شناسي و توحيد بايد به‌صورت سيستمي مطرح شود و مسئولان براي تقويت اين مسئله برنامه‌ريزي کنند يا به تأثير ذاتي زيارت اکتفا کنيم و مردم خودشان مطالعه‌شان را افزايش دهند؟

يکي از ارکان مهم در بحث زيارت، آستان قدس رضوي است که انصافاً در بحث فرهنگي زيارت فعاليت‌هاي خوبي انجام داده و با ايجاد حلقه‌هاي معرفت، دعوت از سخنرانان و مداحان خوب و انجام برنامه‌هاي فرهنگي متنوع اقدامات ارزنده‌اي را به‌ويژه در چند سال گذشته انجام داده است اما براي استفاده حداکثري از ظرفيت‌هاي زيارت هنوز گام‌هاي بيشتري مي‌توان برداشت.

به‌عنوان‌مثال معتقدم يکي از صحن‌ها بايد ويژه کودکان طراحي شود، در اين صحن همه لوازم و تجهيزات باهدف آموزش زندگي و سيره امام رضا(ع) و آداب زيارت و مباني حول مسئله امام شناسي باشد، به‌گونه‌اي که حتي در اين صحن اگر نرم‌افزارها و بازي‌هاي يارانه‌اي نيز وجود دارد، بر مبناي آموزه‌هاي زيارت و تفکر ديني و اهداف زيارت طراحي و در دسترس کودکان و نوجوانان قرار گيرد.

مذهبي‌ها و زائران بايد بتوانند کودکانشان را به صحني بياورند که لوازم و تجهيزاتي باشد که کودک در آنجا با امکاناتي مانند نرم‌افزارهايي که بر اساس فرهنگ ديني طراحي‌شده، با استفاده از رايانه يا تبلت ضمن سرگرم شدن، با فرهنگ زيارت آشنا و در آنجا اشباع شود؛ اين مکان بايد به قدري برايش جذاب باشد که هيچ کجا را به اين مکان ترجيح ندهد. ما تاکنون اين فضاها را ايجاد نکرده‌ايم که از کودکي بچه‌هايمان را بافرهنگ امامت و مسائل ديني آن‌هم در محيطي شاد و جذاب آموزش دهيم.

*امروز اگر به فرزندمان مي‌گوييم برويم حرم بايد ببينيم به‌جز شلوغي و خستگي، آنچه در ذهن کودک ما متبادر مي‌شود، چه چيز ديگري ممکن است باعث جذب وي به حرم مطهر شود؟

به هر صورت سطح ايمان همه که يکي نيست، پس بايد مکاني ايجاد شود که براي بچه‌ها خوشايند بوده و براي آمدن به حرم رغبت ايجاد کند، به هر صورت مي‌توان با مجله‌هاي تصويري و صوتي جذابيت‌هايي را ايجاد کرد.

بنده همچنين معتقدم هر زائري که وارد مشهد مقدس مي‌شود بايد يک کد دريافت کند و از طرق موبايلش بتواند با سايت آستان قدس مرتبط شود و از طريق سامانه هرروز برايش از طريق حرم رضوي پيام‌هاي مربوط به زيارت برود و درواقع با اين کار حرم از فضاي موجود فراتر رفته، مثلاً طرف در امريکا هم که هست ايميلش را باز مي‌کند و مي‌بيند که از طرف حرم برايش پيام آمده است. البته انتخاب و تهيه محتوا بسيار مهم است. اين تأثير زيادي براي توسعه مباحث مربوط به زيارت دارد و يک شبکه ده‌ها ميليوني از عاشقان به امام رضا(ع) حتي در سطح جهان مي‌توان ايجاد کرد، اين‌گونه طرف در شهر و کشور خودش هم که هست با حرم مطهر در ارتباط خواهد بود.

*در صحبت‌هايتان فرموديد زيارت يک بسته کامل آموزشي است براي رفع برخي مشکلات ازجمله اختلافات خانوادگي که بين همسران و والدين و فرزندان يا ديگر اقوام وجود دارد چگونه مي‌توان از آن استفاده کرد؟

در کلمات امام رضا و معصومان(ع) ما پر از کلمات و جملات زندگي ساز است که روابط ما را تنظيم مي‌کند، من معتقدم در شبستان‌ها و اماکن متبرکه غير از قرآن‌ها و مفاتيح بايد آموزه‌هاي رضوي باشد، بايد براي گروه‌هاي سني مختلف کتاب‌هاي متفاوتي داد و جزوه‌هاي متنوعي فراهم کرد، در حال حاضر از اين جزوها خيلي منتشر مي‌شود اما من معتقدم اين‌ها را به‌صورت ساندويچي بايد در دسترس عموم قرارداد، مثلاً در بحث ليوان‌هاي يک‌بارمصرف و پلاستيک‌هايي که در حرم وجود دارد هزينه و اين هزينه تبديل به يک فرهنگ شده است؛ مشابه آن مي‌توان در ورودي‌هاي حرم و ورودي‌هاي اماکن متبرکه جزوات کوچک گذاشت تا هرکسي متناسب باعلاقه‌اش بردارد و مطالعه کند.*

لينک خبر